Koda og vitlíki

Næmingarnir skulu sjálvir royna seg, seta spurningar og broyta koduna. Tey skulu eisini kanna tað, sum vitlíkið ger, og við egnum orðum greiða frá, hví kodan riggar – ella hví hon ikki riggar.

Næmingarnir kunnu arbeiða hvør sær ella tvey og tvey. Steðgið á eftir hvørjum stigi, og biðið tey vísa hvørjum øðrum eina broyting, tey hava gjørt. Tá ið tey leggja síðurnar fram, kunnu tey greiða frá, hvat riggaði, hvørjir trupulleikar stungu seg upp, og hvussu tey loystu teir.

Vitlíki við skili – faldari um vitlíkisstrategiina (PDF)

Hav hetta í huga

Uppskot til tímar

Undirvísingargongdin hevur átta stig, men næmingarnir kunnu arbeiða í ymiskari ferð. Hava tey roynt at skriva kodu áður, kunnu tríggir dupulttímar vera ein byrjan. Byrja tey frá grundini, er betri at seta fleiri tímar av og lata summi stig vera eyka avbjóðingar.

Hugsanin aftan fyri leistin

Arbeiðshættirnir «Bygg – Brúka vitlíki – Deil og ger betri – Hygg afturum» hanga saman. Næmingarnir kunnu skifta ímillum teir og venda aftur til tað, sum teir longu hava gjørt. Vit taka støði í tí, at tøkni, undirvísing og endamál ávirka hvørt annað (Fawns), og at næmingar læra við at royna seg í einum opnum arbeiðsrúmi (Thestrup). Tey kunnu tekna, byggja, skriva kodu og brúka vitlíki. Amboðini eru ymisk, men øll kunnu hjálpa teimum at skapa og skilja (Lundtofte o.a.).

Næmingarnir læra við at royna seg, arbeiða saman, fáa viðmerkingar og bøta um tað, tey hava gjørt (Dewey; Wenger). Teir kunnu fáa eitt hugskot, gera okkurt, royna tað, vísa øðrum tað og hugsa um, hvat teir hava lært (Resnick; Gauntlett og Thomsen). Teir venja eisini at býta stórar uppgávur sundur í smærri partar, kenna aftur mynstur og finna feilir (Liukas). Ein spurningur fylgir allari gongdini: Hjálpir vitlíkið næmingunum at hugsa sjálvstøðugt, ella ger tað ov nógv fyri teir?

Hjálp til at hugsa – ikki ein snarvegur. Vitlíki kann hjálpa næmingunum at skilja kodu og finna feilir, men tað kann eisini gera ov stóran part av arbeiðinum fyri tey (Dalsgaard og Prilop). Tí fáa næmingarnir tíð at royna seg, áðrenn teir biðja um hjálp (Bjork). Teir kunnu til dømis biðja vitlíkið vera hjálpilærara og geva eitt prei heldur enn eitt liðugt svar. Latið teir eisini samanbera tvey svar og greiða frá, hví teir velja eina ávísa loysn (Dalsgaard). Tá ið næmingarnir duga nakað frammanundan, er lættari at meta um ráðini frá vitlíkinum (Hasse o.a.). Tí læra teir fyrst grundleggjandi HTML og brúka síðan vitlíki sum hjálpara.

At skapa og hugsa sjálvstøðugt. Næmingarnir skulu ikki bara brúka talgild amboð. Tey skulu eisini skilja tey og sjálv duga at skapa við teimum. Tey eiga at kunna greiða frá, hvat tey hava gjørt, og hvat vitlíkið hevur hjálpt teimum við. Tí leggja vit dent á viðmerkingar í koduni, afturmeldingar frá øðrum og framløguna í stigi 8.

Reyði tráðurin: Broyt – Royn – Greið frá. Royndin er ikki eitt stig, men ein praksis, sum koyrir alla tíðina. Næmingurin broytir eitt lítið í einum HTML-skeletti, roynir úrslitið og greiðir frá, hvat hendi og hví. Soleiðis verður vitlíki eisini ítøkiligt: tað má gjarna skjóta upp, men uppskotið er ein gitan, sum skal roynast.

Førleikarnir, sum næmingarnir venja: upplýsingarførleiki við meting (at lesa HTML og skilja, hvat eitt merki ger – og at kanna og grundgeva, ikki bert finna), framleiðsluførleiki (at broyta artefaktið og síggja virknaðin) og luttøkuførleiki (at geva viðmerkingar og gera felags krøv til góðsku). Í hjólinum: Hygg afturum er upplýsing, Bygg er framleiðsla og meting við royndum, Brúka vitlíki er meting – heilt ítøkiliga: riggar tað, og hví? – og Deil og ger betri er luttøka.

Fýra tekin um myndugleika. Næmingurin kann (1) siga frammanundan, hvat broytingin fer at gera, (2) peika á ein feil og grundgeva, hví tað er ein feil, (3) geva einum øðrum eitt ítøkiligt uppskot til betring – við rubrikkini sum stuðul – og (4) velja ella velja frá eitt uppskot frá vitlíkinum og greiða frá, hví. Spurningurin er ikki «dugir tú amboðið?», men «dugir tú at stýra tilgongdini og greiða frá tínum valum – opið og gjøgnumskygt?»

Læringsrúm. Gongdin liggur fyrst og fremst í tveimum rúmum: í einstaklingarúminum, har næmingurin lesur, broytir og roynir, og í arbeiðsbólkinum, har tey finna feilir saman, greiða frá og kanna góðskuna. Tað er eitt viljað val: vit byrja har, sum praksis kann festast og felags mál byggjast, áðrenn vit lata upp móti størri felagsskapum. Tá ið «broyt – royn – greið frá» er vorðin vanlig floksvenja, kann meira latast upp.

Miðjan á hjólinum. Har bløðini møtast, er ein hvít vindmylla. Hon kom av tilvild, tá ið vitlíki skuldi tekna hjólið – men hon minti um pinnhjólið í Cultures of Creativity (Gauntlett og Thomsen, LEGO Foundation): at hava (umhvørvi, tilfar, miðlar), at gera (virksemi, sambond, praksis), at vera (samleikar, siðir, leiklutir) og at vita (vitan, royndir, meining) – bundin saman av at skapa, deila, spæla og hugsa, og í miðjuni mentanin: at byggja meining og menna felagsskap. Í hjólinum okkara verður henda mentanin bygd í «Deil og ger betri»: tá ið næmingarnir vísa hvør øðrum síðurnar, tosa saman og finna út av tí í felag, gerast tey samd um, hvat er gott, geva hvør øðrum viðmerkingar og upplíva, at tað er trygt at royna og feila – hyggin í flokkinum. Tað, tey eru vorðin samd um, taka tey síðani við sær inn í næsta umfar, tá ið tey byggja, brúka vitlíki og hyggja afturum. Skapanarkraft og góðska vaksa í felagsskapi, og málið er ein floksmentan, har tað vanliga er at siga: «Eg broytti – eg roynd – og eg kann greiða frá, hví.»

Hetta leggja vit dent á

Rubrikkin er eitt amboð, ikki eitt próvtøkuskjal. Hon fær næmingarnar at siga «eg broytti … eg vænta … eg roynd … eg sá …» – og, um tey brúktu vitlíki, hvat kom frá tí, og hvat tey valdu at varðveita og hví. Soleiðis hjálpir hon til at skapa eina floksmentan, har «broyt – royn – greið frá» er tað vanliga.

Send funkur til Snar

Funkurnar úr Funkusmiðjuni kunnu verða lagdar í Funkuframsýningini, so aðrir flokkar kunnu brúka tær. Tað er bert Snar, sum leggur út – næmingarnir senda einki sjálvir.

1. Næmingurin tekur funkuna niður. «Tak niður fílu» í Funkusmiðjuni spyr eftir fornavni og flokki og setir tey í fílunavnið, t.d. funka-teljari-ana-6b.html.
2. Tú savnar fílurnar í eina mappu og gert hana til eina zip-fílu. Í Windows: høgraklikk á mappuna, og vel «Send til» → «Komprimeraða mappu».
3. Tú sendir zip-fíluna við knøttinum niðanfyri. Teldupostur letst upp við einum tekstaskeletti – fyll tað út, og legg zip-fíluna við.

Prei til undirvísingina

• Latið næmingarnar byrja við at royna seg uttan hjálp. Brúkið síðan preiini í uppgávunum, og tosið um, hvat manglar, og hví tað hevur týdning.
• Hjálpið næmingunum at finna <, > og / á knappaborðinum.
• Sjálvvirkandi kanningarnar á stigunum leita serliga eftir ávísum HTML-merkjum og kodumynstrum. Tær kunnu ikki meta um, hvussu gott innihaldið er, ella um síðan er løtt at brúka. Tað mugu næmingarnir og lærarin kanna saman.
• Framgongd, steyp og koda verða goymd í kaganum á telduni, sum næmingurin brúkar. Arbeiðir ein næmingur á fleiri teldum, er umráðandi at taka HTML-fílurnar niður og flyta tær við sær. Knøtturin «Nullstilla alt» strikar tað, sum lærusíðan hevur goymt í kaganum, men ikki fílur, sum næmingurin hevur tikið niður á telduna.
• Á stigi 7 kann SkoleGPT vísast inni á síðuni, um kagin loyvir tí.
• Latið næmingarnar hugsa og skriva fyrst. Síðan kunnu tey biðja kjattbottin um hjálp. Goymið spurningarnar, so tit kunnu tosa um teir aftaná.
• Roynið saman at seta SkoleGPT sama spurning í tveimum nýggjum samrøðum. Samanberið svarini. Tey kunnu vera ymisk, hóast spurningurin er tann sami. Tað minnir okkum á, at svarini skulu kannast.
• Spyrjið eisini, um uppgávan hevði verið betri loyst uttan vitlíki. Tað er í lagi at velja vitlíki frá.
• Roynið eisini at arbeiða uttan teldu. Latið næmingarnar tekna síðuna á pappír ella gera ein myndil av henni í leiri, áðrenn tey skriva kodu. Soleiðis fáa tey høvi at hugsa um uppsetingina á ein annan hátt.
• Metið um bæði arbeiðsgongdina og úrslitið. Hyggið at spurningunum til vitlíkið, teimum ymisku útgávunum, frágreiðingini hjá næminginum og viðmerkingunum í koduni.